Ngũ cốc nguyên hạt và sức khỏe thận: Khi nào cần lưu ý?

Yến mạch, gạo lứt, lúa mạch, quinoa và nhiều loại ngũ cốc nguyên hạt cung cấp chất xơ, vitamin nhóm B, khoáng chất và các hợp chất thực vật. Với phần lớn người khỏe mạnh, đây có thể là một phần của chế độ ăn đa dạng. Tuy nhiên, câu chuyện khác đi khi một người đã có bệnh thận hoặc đang được yêu cầu kiểm soát kali, phốt pho, protein hay lượng dịch.

Vì sao người bệnh thận không nên áp dụng một công thức chung?

Khả năng lọc và cân bằng khoáng chất của cơ thể thay đổi theo chức năng thận, thuốc đang dùng, kết quả xét nghiệm và giai đoạn bệnh. Vì vậy, lời khuyên kiểu “người bệnh thận phải tránh ngũ cốc nguyên hạt” hoặc ngược lại “cứ ăn nhiều ngũ cốc nguyên hạt sẽ tốt cho thận” đều quá đơn giản.

Kali và phốt pho là hai điểm thường được quan tâm

Một số ngũ cốc nguyên hạt chứa kali và phốt pho. Nhưng lượng hấp thu thực tế còn phụ thuộc loại thực phẩm, cách chế biến, khẩu phần và toàn bộ bữa ăn. Với người có chức năng thận bình thường, đây thường không phải lý do để loại bỏ ngũ cốc nguyên hạt. Với người đã được bác sĩ yêu cầu kiểm soát các khoáng chất này, lựa chọn cần dựa trên kế hoạch dinh dưỡng cá nhân.

Chất xơ vẫn là một lợi thế dinh dưỡng

Ngũ cốc nguyên hạt thường có nhiều chất xơ hơn loại tinh chế. Chất xơ góp phần vào một chế độ ăn cân bằng và hỗ trợ hoạt động tiêu hóa. Tuy nhiên, “nhiều hơn” không đồng nghĩa “càng nhiều càng tốt”; khẩu phần vẫn cần phù hợp với tổng năng lượng và tình trạng sức khỏe.

Nếu đang khỏe mạnh, nên tiếp cận thế nào?

Có thể luân phiên nhiều nguồn tinh bột như gạo, yến mạch, khoai, ngô, các loại đậu và ngũ cốc nguyên hạt. Thay đổi đa dạng thường hữu ích hơn việc tập trung quá mức vào một “siêu thực phẩm”. Đồng thời, nên chú ý tổng thể bữa ăn gồm rau, nguồn protein, chất béo phù hợp và lượng nước theo nhu cầu.

Nếu đã có bệnh thận

Không nên tự áp dụng thực đơn trên Internet cho bệnh thận. Những câu hỏi như có cần hạn chế kali hay phốt pho, nên dùng bao nhiêu protein, có cần giới hạn nước hay không đều phụ thuộc hồ sơ cá nhân. Bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng lâm sàng có thể dựa trên xét nghiệm và thuốc đang sử dụng để đưa ra khuyến nghị phù hợp hơn.

Khi đọc nhãn thực phẩm

Với thực phẩm đóng gói, hãy xem khẩu phần, natri, protein và danh sách thành phần. Nếu đang được yêu cầu kiểm soát phốt pho, chuyên gia y tế cũng có thể hướng dẫn cách nhận biết các phụ gia chứa phosphate. Không nên chỉ dựa vào chữ “whole grain”, “healthy” hay “plant-based” trên mặt trước bao bì.

Kết luận

Ngũ cốc nguyên hạt không mặc nhiên “tốt” hay “xấu” cho thận. Với người khỏe mạnh, chúng có thể là một phần của chế độ ăn đa dạng. Với người có bệnh thận, lựa chọn và khẩu phần cần cá nhân hóa theo tình trạng thực tế thay vì áp dụng lời khuyên chung.

Lưu ý: Bài viết cung cấp thông tin dinh dưỡng phổ thông, không dùng để chẩn đoán hoặc điều trị bệnh. Người có bệnh thận, rối loạn điện giải hoặc đang lọc máu nên trao đổi với bác sĩ/chuyên gia dinh dưỡng trước khi thay đổi chế độ ăn.